Uszkodzenie stożka rotatorów barku – diagnostyka i leczenie. Czy zawsze potrzebna jest operacja?
Ból barku, trudność z uniesieniem ręki czy wyraźne osłabienie kończyny mogą mieć związek z uszkodzeniem stożka rotatorów. Szczególnie dużo pytań pojawia się wtedy, gdy w opisie USG lub rezonansu znajdują się określenia takie jak „częściowe uszkodzenie”, „naderwanie” czy „zerwanie ścięgna”.
Taki wynik nie oznacza jednak automatycznie konieczności operacji. Przy wyborze leczenia ortopeda bierze pod uwagę nie tylko obraz uszkodzeń ścięgien, ale również przyczynę, wiek, objawy, funkcję barku, wykonywany zawód oraz potrzeby konkretnego pacjenta.
Czym jest uszkodzenie stożka rotatorów?
Stożek rotatorów tworzą ścięgna czterech mięśni: nadgrzebieniowego, podgrzebieniowego, podłopatkowego i obłego mniejszego. Uczestniczą one w ruchach oraz stabilizacji stawu ramiennego.
Uszkodzenia mogą rozwijać się stopniowo w przebiegu zmian przeciążeniowych i/ lub degeneracyjnych albo powstać nagle, np. w wyniku urazu.
W przypadku uszkodzenia częściowego ciągłość ścięgna zostaje naruszona w części jego grubości i/ lub szerokości. Uszkodzenie pełnej grubości oznacza przerwanie ścięgna na całej jego grubości. Problem może dotyczyć jednego lub kilku ścięgien rotatorów.
Sam rodzaj uszkodzenia nie przesądza jednak o sposobie leczenia. Znaczenie mają również jego rozległość, przyczyna, czas trwania dolegliwości oraz to, jak bark funkcjonuje na co dzień.
Jakie objawy mogą wskazywać na uszkodzenie stożka rotatorów?
Do najczęstszych dolegliwości należą:
- dolegliwości bólowe barku podczas ruchu,
- ograniczenie zakresu ruchu barku,
- osłabienie siły kończyny,
- problem z podnoszeniem lub utrzymywaniem przedmiotów,
- ból promieniujący w kierunku ramienia,
- dolegliwości występujące często w nocy.
Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której po urazie pojawia się nagła utrata siły lub wyraźna trudność lub znaczne ograniczenie ruchomości stawu ramiennego. W takim przypadku warto skonsultować bark z ortopedą.
Jak wygląda diagnostyka?
Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania barku. Ortopeda pyta m.in. o początek dolegliwości, ewentualny uraz, ruchy nasilające ból, wykonywaną pracę i aktywność fizyczną. Następnie ocenia ruchomość i siłę kończyny oraz wykonuje odpowiednie testy kliniczne.
W razie potrzeby diagnostykę uzupełnia się badaniami obrazowymi. USG pozwala ocenić ścięgna stożka rotatorów, także podczas ruchu. Rezonans magnetyczny umożliwia szczegółową ocenę tkanek miękkich oraz rozległości uszkodzenia, natomiast RTG służy przede wszystkim do oceny struktur kostnych, zmian zwyrodnieniowych czy obecności zwapnień. Wybór badania zależy od objawów i obrazu klinicznego pacjenta.
Wynik rezonansu nie decyduje sam o leczeniu
Zmiany w obrębie stożka rotatorów mogą występować w badaniach obrazowych również u osób bez dolegliwości. Dlatego wynik USG lub MRI zawsze należy interpretować razem z objawami i badaniem klinicznym. Informacja o uszkodzeniu czy zerwaniu ścięgna nie przesądza ani o źródle problemu, ani o konieczności operacji.
Jak leczy się uszkodzenie stożka rotatorów?
Sposób leczenia dobierany jest indywidualnie. Pod uwagę bierze się przede wszystkim:
- rozległość i charakter uszkodzenia,
- jego przyczynę – urazową lub przewlekłą,
- siłę i ograniczenia ruchomości barku,
- wymagania związane z pracą i aktywnością pacjenta.
W wielu przypadkach pierwszym etapem jest leczenie zachowawcze, którego ważną częścią jest fizjoterapia ukierunkowana na poprawę funkcji, ruchomości i siły barku.
Fizjoterapia jest podstawą leczenia dolegliwości bólowych barku, w tym uszkodzeń stożka rotatorów, jednak znaczna utrata siły lub duża rozległość uszkodzenia wymaga oceny ortopedy – najlepiej zajmującego się barkiem i kończyną górną – ponieważ część pacjentów wymaga poszerzenia diagnostyki lub leczenia operacyjnego.
Szczegółowe etapy rehabilitacji opisujemy w osobnym materiale poświęconym fizjoterapii stożka rotatorów.
Kiedy rozważa się operację stożka rotatorów?
Leczenie operacyjne może być rozważane m.in. w przypadku bardziej rozległych uszkodzeń oraz wtedy, gdy mimo odpowiednio prowadzonego leczenia zachowawczego pacjent nadal ma istotne dolegliwości i ograniczenie funkcji barku.
Znaczenie ma także mechanizm powstania problemu. Inaczej może wyglądać postępowanie przy stopniowo rozwijających się zmianach, a inaczej po świeżym urazie prowadzącym do znacznego uszkodzenia ścięgna i utraty funkcji kończyny.
Nie istnieje więc prosta zasada: „zerwane ścięgno = operacja”. Dwie osoby z podobnym wynikiem rezonansu mogą wymagać innego postępowania.
Jak wygląda operacja stożka rotatorów?
Jeżeli istnieją wskazania do naprawy uszkodzonego ścięgna, zabieg często wykonuje się metodą artroskopową. Przez niewielkie nacięcia wprowadza się kamerę i narzędzia, a uszkodzone ścięgno może zostać ponownie przymocowane do kości za pomocą specjalnych implantów – tzw. kotwic.
Po operacji wymagane jest unieruchomienie celem wygojenia ścięgna oraz rehabilitacja. W zależności od rodzaju zabiegu konieczne może być krótsze bądź dłuższe zabezpieczenie kończyny, a następnie rehabilitacja, polegająca na stopniowym odzyskiwaniu ruchomości, siły i funkcji barku.
Szczegółowy przebieg rehabilitacji po zabiegu opisujemy w artykule dotyczącym fizjoterapii stożka rotatorów.
Kiedy warto zgłosić się do ortopedy?
Konsultację warto rozważyć, jeśli ból barku utrzymuje się lub regularnie powraca, ogranicza zakres ruchu albo powoduje zauważalne osłabienie ręki.
Szczególnie istotna jest ocena po urazie, jeśli pojawiły się silny ból, nagła utrata siły i gwałtowne ograniczenie ruchomości barku.
Jeżeli masz już wykonane USG lub rezonans barku, warto zabrać wynik na wizytę. Ortopeda może zestawić obraz badania z objawami klinicznymi, a następnie określić, czy właściwym kierunkiem jest leczenie zachowawcze, rozszerzona diagnostyka czy rozważenie leczenia operacyjnego.
W JJ Clinic prowadzimy diagnostykę i leczenie ortopedyczne dolegliwości barku oraz fizjoterapię, dzięki czemu pacjent może być prowadzony zarówno zachowawczo, jak i po zabiegu operacyjnym.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnego badania oraz konsultacji lekarskiej.
