USG piersi bez tajemnic. Co radiolog widzi podczas badania i kiedy warto je wykonać?

Październik, miesiąc świadomości raka piersi, co roku przypomina o znaczeniu badań. Warto jednak pójść krok dalej niż samo „pamiętaj o profilaktyce” i odpowiedzieć na kilka praktycznych pytań: co właściwie można zobaczyć podczas USG piersi, kiedy to badanie jest szczególnie przydatne i co oznacza jego wynik?

USG piersi jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostyki chorób piersi. Europejskie Towarzystwo Obrazowania Piersi (EUSOBI) wskazuje jego zastosowanie m.in. przy wyczuwalnym guzku, nieprawidłowościach w okolicy pachy, podejrzanych zmianach stwierdzonych w innych badaniach obrazowych, w ciąży i podczas laktacji, a także przy nieprawidłowościach u pacjentek z implantami.

Kiedy warto wykonać USG piersi?

Jednym z najczęstszych powodów wykonania USG jest wyczuwalna zmiana w piersi. Badanie pozwala dokładnie przyjrzeć się miejscu, które niepokoi pacjentkę i ocenić charakter widocznej zmiany.

USG znajduje zastosowanie również wtedy, gdy pojawia się powiększony węzeł chłonny pod pachą, niepokojąca wydzielina z brodawki, nowe wciągnięcie brodawki lub skóry czy objawy stanu zapalnego. Może być także wykorzystywane do dokładniejszej oceny nieprawidłowości zauważonej wcześniej w mammografii lub rezonansie magnetycznym oraz do kontroli wcześniej rozpoznanych zmian.

W przypadku bólu piersi znaczenie ma jego charakter. Inaczej traktujemy obustronną tkliwość pojawiającą się np. w związku z cyklem miesiączkowym, a inaczej nowy, miejscowy i utrzymujący się ból jednej piersi. Dlatego decyzję o potrzebnych badaniach zawsze warto podejmować w odniesieniu do konkretnych objawów.

Co daje USG piersi?

USG ma kilka bardzo ważnych zalet. Podczas jednego badania radiolog może:

• dokładnie ocenić wyczuwalny guzek lub inną niepokojącą zmianę,
• odróżnić zmianę płynową, np. torbiel, od zmiany litej,
• ocenić kształt, granice, strukturę, wielkość i położenie zmiany,
• przyjrzeć się okolicy pachowej i węzłom chłonnym,
• skoncentrować badanie dokładnie na miejscu wskazywanym przez pacjentkę,
• porównać obraz z wcześniejszymi badaniami i kontrolować znane już zmiany,
• badać piersi bez wykorzystania promieniowania jonizującego,
• wykorzystywać USG w diagnostyce kobiet w ciąży i karmiących piersią,
• oceniać nieprawidłowości również u pacjentek z implantami piersi.

Dużą zaletą USG jest także to, że badanie odbywa się w czasie rzeczywistym. Radiolog prowadzi głowicę, może wrócić do konkretnego miejsca, obejrzeć zmianę w różnych płaszczyznach i w razie potrzeby poszerzyć ocenę o sąsiednie tkanki czy węzły chłonne.

Co właściwie widzi radiolog podczas USG?

USG nie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: „jest guzek czy go nie ma?”. Jeśli radiolog widzi zmianę, analizuje szereg jej cech – m.in. kształt, granice, strukturę, ułożenie względem otaczających tkanek i wielkość. Może też zestawić aktualny obraz z wcześniejszymi badaniami.

Część zmian ma typowy obraz łagodny. Inne mogą wymagać kontroli po określonym czasie, a niektóre – dalszej diagnostyki.

Dlatego warto pamiętać: znalezienie zmiany w USG nie oznacza rozpoznania raka. Rolą radiologa jest określenie jej cech i na tej podstawie zaproponowanie odpowiedniego dalszego postępowania.

Co oznacza BI-RADS na wyniku?

Na opisie USG piersi możemy zobaczyć oznaczenie BI-RADS. Jest to ustandaryzowany system klasyfikacji stosowany w diagnostyce obrazowej piersi, który pomaga nie tylko opisać wynik, ale także określić, jakie postępowanie jest zalecane. EUSOBI rekomenduje stosowanie takiego ujednoliconego raportowania również w badaniach ultrasonograficznych.

W dużym uproszczeniu: część kategorii oznacza obraz prawidłowy lub zmiany łagodne, BI-RADS 3 – zmianę prawdopodobnie łagodną wymagającą odpowiedniej kontroli, natomiast wyższe kategorie mogą wiązać się z potrzebą poszerzenia diagnostyki, w tym wykonania biopsji.

Sam numer BI-RADS nie jest jednak rozpoznaniem histopatologicznym. Dlatego po badaniu warto wiedzieć nie tylko „jaki mam BI-RADS?”, ale przede wszystkim: co ten wynik oznacza w mojej sytuacji i co powinnam zrobić dalej?

USG piersi podczas laktacji u kobiet z implantami

To dwa momenty, w których pacjentki często mają szczególnie dużo wątpliwości.

W czasie ciąży i laktacji piersi zmieniają swoją budowę, ale nie oznacza to, że pojawiający się guzek czy inna nowa zmiana powinny czekać z diagnostyką do zakończenia karmienia. EUSOBI wskazuje USG jako pierwszą metodę obrazowania w przypadku nieprawidłowości klinicznych u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

USG znajduje zastosowanie także u pacjentek z implantami, szczególnie kiedy pojawia się niepokojący objaw lub zmiana wymagająca oceny. Implant nie oznacza więc, że badanie piersi przestaje być możliwe – sposób diagnostyki dobiera się do konkretnej sytuacji.

W USG duże znaczenie ma doświadczenie radiologa

USG jest badaniem wykonywanym dynamicznie – to lekarz prowadzi głowicę i na bieżąco decyduje, które miejsca wymagają dokładniejszego obejrzenia. EUSOBI wskazuje, że badania USG piersi powinny być wykonywane przez radiologów posiadających odpowiednie doświadczenie w diagnostyce piersi. Artykuł ten został przygotowany we współpracy z dr n. med. Piotr Radomyskim, specjalistą radiologii i diagnostyki obrazowej wykonującym USG piersi w JJClinic. Zdobywał doświadczenie m.in. w Zakładzie Radiologii Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu. Swoją wiedzę i umiejętności stale rozwija, uczestnicząc w międzynarodowych konferencjach naukowych i kursach specjalistycznych. W swojej praktyce zajmuje się również badaniem piersi w okresie laktacji oraz u pacjentek z implantami.

A mammografia? Dlaczego USG jej nie zastępuje?

USG i mammografia pokazują pierś w inny sposób, dlatego nie są badaniami zamiennymi – mogą natomiast wzajemnie się uzupełniać.

USG bardzo dobrze sprawdza się m.in. w ocenie guzków i pozwala określić, czy zmiana jest płynowa czy lita oraz dokładnie ocenić jej cechy. Mammografia ma z kolei przewagę w wykrywaniu niektórych nieprawidłowości, których USG może nie uwidocznić – przede wszystkim drobnych mikrozwapnień. Niektóre wczesne zmiany nowotworowe mogą ujawniać się właśnie w ten sposób. EUSOBI podkreśla dlatego, że USG nie powinno być traktowane jako samodzielny zamiennik mammografii w badaniach przesiewowych.

W Polsce program profilaktyki raka piersi obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat, które – jeśli spełniają kryteria programu – mogą wykonywać mammografię co dwa lata bez skierowania.

Nie chodzi więc o wybór: USG albo mammografia. Każde z tych badań odpowiada na nieco inne pytania, a właściwą metodę powinno się dobierać do wieku, objawów, indywidualnego ryzyka oraz wcześniejszych wyników.

Nie odkładaj diagnostyki nowej zmiany

Niezależnie od terminu ostatniego badania, nowy guzek, zmiana kształtu piersi lub brodawki, wciągnięcie skóry, niepokojąca wydzielina czy zmiana w okolicy pachy powinny zostać skonsultowane. Ministerstwo Zdrowia również przypomina, że pojawienie się nowych zmian w piersiach jest wskazaniem do kontaktu ze specjalistą.

Prawidłowy wynik sprzed kilku czy kilkunastu miesięcy nie jest powodem, by ignorować nowy objaw. W diagnostyce piersi znaczenie ma nie tylko regularność badań, ale także reagowanie na to, co zmienia się pomiędzy nimi.