Ból barku: stożek rotatorów – objawy i fizjoterapia

Ból barku podczas unoszenia ręki, ograniczenie ruchomości czy osłabienie kończyny mogą mieć związek z problemami w obrębie stożka rotatorów. Dolegliwości mogą rozwijać się stopniowo, np. przy powtarzalnych obciążeniach, ale mogą również pojawić się w następstwie urazu.

Nie każdy ból barku oznacza jednak uszkodzenie stożka rotatorów. Podobne objawy mogą występować w różnych problemach dotyczących barku, dlatego przed rozpoczęciem terapii ważna jest ocena funkcji kończyny i charakteru dolegliwości. Polskie rekomendacje dotyczące zespołu bolesnego barku zwracają również uwagę na to, że zmiany widoczne w badaniach obrazowych mogą występować u osób bez objawów.

Czym jest stożek rotatorów?

Stożek rotatorów tworzą ścięgna czterech mięśni:

• nadgrzebieniowego,
• podgrzebieniowego,
• podłopatkowego,
• obłego mniejszego.

Otaczają one głowę kości ramiennej i wspólnie uczestniczą w wykonywaniu ruchów kończyną oraz stabilizacji stawu ramiennego. Jedną z najczęściej opisywanych struktur w przypadku dolegliwości barku jest ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego.

Problemy w obrębie stożka rotatorów mogą mieć różny charakter – od dolegliwości przeciążeniowych i zmian dotyczących ścięgien po ich częściowe lub pełne uszkodzenie. Z tego względu również sposób prowadzenia fizjoterapii powinien być dobrany do konkretnego pacjenta.

Jakie objawy mogą towarzyszyć problemom stożka rotatorów?

Pacjenci najczęściej zgłaszają:

• ból barku podczas unoszenia ręki,
• trudność w wykonywaniu czynności ponad głową,
• ograniczenie zakresu ruchu,
• osłabienie kończyny,
• trudność z podnoszeniem lub utrzymywaniem przedmiotów,
• ból w górnej lub bocznej części ramienia,
• dolegliwości utrudniające sen lub leżenie na bolesnym barku.

Ból może pojawiać się również podczas sięgania ręką za plecy czy wykonywania określonych czynności zawodowych lub sportowych. Sam zestaw objawów nie wystarcza jednak do określenia, która dokładnie struktura odpowiada za problem.

Jak wygląda fizjoterapia stożka rotatorów?

W wielu przypadkach dolegliwości związanych ze stożkiem rotatorów leczenie zachowawcze, w tym odpowiednio dobrana fizjoterapia, pozwala zmniejszyć dolegliwości i poprawić funkcję barku. Ćwiczenia stanowią jeden z podstawowych elementów postępowania w dolegliwościach związanych ze stożkiem rotatorów.

Rehabilitacja nie powinna jednak wyglądać identycznie u każdego pacjenta. Punktem wyjścia jest ocena m.in.:

• zakresu ruchomości,
• siły mięśniowej,
• ruchów wywołujących objawy,
• funkcji barku podczas codziennych czynności,
• rodzaju pracy lub uprawianej aktywności,
• reakcji barku na dotychczasowe obciążenie.

Na tej podstawie można zaplanować kolejne etapy terapii.

Etap 1. Zmniejszenie dolegliwości i dopasowanie obciążenia

Pierwszym celem jest znalezienie poziomu aktywności, który pozwala korzystać z barku bez ciągłego nasilania objawów.

Nie oznacza to zazwyczaj całkowitego zaprzestania ruchu. Czasowo można natomiast ograniczyć lub zmodyfikować czynności szczególnie prowokujące dolegliwości, np. dużą liczbę ruchów nad głową albo intensywny trening.

Jednocześnie wprowadza się ćwiczenia dostosowane do aktualnych możliwości pacjenta. Stopień trudności i liczba powtórzeń powinny być zwiększane stopniowo, zależnie od reakcji barku.

Etap 2. Poprawa zakresu i kontroli ruchu

Jeżeli ruch barku jest ograniczony, kolejnym elementem terapii jest stopniowe odzyskiwanie jego zakresu.

Ćwiczenia mogą obejmować m.in. unoszenie kończyny oraz ruchy rotacyjne barku. Fizjoterapeuta zwraca uwagę nie tylko na sam zakres, lecz także na sposób wykonywania ruchu i współpracę mięśni obręczy barkowej.

Nie chodzi przy tym o forsowanie barku do maksymalnego zakresu za wszelką cenę. Obciążenie powinno być zwiększane w sposób kontrolowany.

Etap 3. Odbudowa siły

Wraz z poprawą ruchomości i tolerancji obciążenia coraz większe znaczenie ma trening siłowy.

Ćwiczenia mogą angażować mięśnie stożka rotatorów oraz inne mięśnie odpowiadające za kontrolę barku i łopatki. Wykorzystuje się m.in. ciężar własnej kończyny, gumy oporowe czy dodatkowy opór.

Celem jest nie tylko wykonanie określonego ćwiczenia bez bólu, ale stopniowe przygotowanie barku do obciążeń, z którymi pacjent spotyka się na co dzień.

Etap 4. Powrót do pracy, treningu i codziennych aktywności

Ostatni etap zależy przede wszystkim od potrzeb konkretnej osoby.

Inaczej będzie wyglądało przygotowanie barku osoby pracującej przy biurku, inaczej osoby wykonującej ciężką pracę fizyczną, a jeszcze inaczej pacjenta wracającego do siatkówki, pływania, tenisa czy treningu siłowego.

Ćwiczenia powinny stopniowo coraz lepiej odzwierciedlać wymagania danej aktywności – pod względem siły, zakresu ruchu, wytrzymałości i kontroli kończyny.

Celem fizjoterapii nie jest więc wyłącznie zmniejszenie bólu, ale odzyskanie funkcji potrzebnej pacjentowi w codziennym życiu.

Jaką rolę odgrywa terapia manualna?

Terapia manualna może być jednym z elementów procesu fizjoterapii, szczególnie gdy pomaga zmniejszyć dolegliwości lub poprawić komfort i zakres ruchu. Aktualne europejskie zalecenia dopuszczają jej wykorzystanie jako elementu fizjoterapii, ale podstawą długofalowego postępowania pozostaje aktywna rehabilitacja.

Dlatego terapia nie powinna kończyć się na pracy wykonywanej przez fizjoterapeutę podczas wizyty. Ważną częścią procesu jest stopniowe zwiększanie zdolności barku do samodzielnej pracy pod obciążeniem.

Fizjoterapia po operacji stożka rotatorów

Fizjoterapia jest również nieodłącznym elementem powrotu do sprawności po operacyjnej naprawie stożka rotatorów. W tym przypadku rehabilitacja przebiega jednak inaczej niż przy leczeniu zachowawczym, ponieważ naprawione ścięgno potrzebuje czasu na gojenie.

Ochrona naprawionego ścięgna

W pierwszym okresie po zabiegu ręka może być zabezpieczona w temblaku lub ortezie. Zakres dozwolonych ruchów zależy od rodzaju wykonanej naprawy i zaleceń operatora.

Fizjoterapia rozpoczyna się więc od bezpiecznej pracy w zakresie odpowiednim dla etapu gojenia. Ważne jest również utrzymanie ruchomości nieoperowanych części kończyny – m.in. dłoni, nadgarstka i łokcia.

Stopniowe odzyskiwanie ruchomości

W kolejnych etapach zwiększa się zakres pracy barku. W zależności od rodzaju operacji i zaleceń lekarza przechodzi się od ruchów wykonywanych z pomocą do coraz większego udziału samodzielnej pracy pacjenta.

Nie należy przyspieszać tego procesu wyłącznie dlatego, że ból się zmniejszył. Tkanki potrzebują czasu na gojenie, a tempo rehabilitacji powinno uwzględniać rodzaj wykonanej procedury.

Wzmacnianie barku

Ćwiczenia z większym obciążeniem wprowadza się później, kiedy etap gojenia pozwala już bezpiecznie zwiększać pracę operowanej kończyny.

Stopniowo odbudowuje się siłę, wytrzymałość oraz kontrolę mięśni stożka rotatorów i całej obręczy barkowej.

Powrót do pełnej funkcji

Ostatnim etapem jest przygotowanie pacjenta do wykonywania codziennych czynności, pracy oraz – jeśli jest to jego celem – aktywności sportowej.

Nie ma jednego terminu powrotu do pełnej sprawności dla wszystkich pacjentów. Wpływają na niego m.in. wielkość uszkodzenia, zakres operacji, przebieg gojenia i wymagania związane z docelową aktywnością. Z tego powodu ograniczenia pooperacyjne oraz tempo zwiększania obciążeń powinny być ustalane indywidualnie przez zespół prowadzący pacjenta.

Kiedy warto zgłosić się do fizjoterapeuty?

Konsultację warto rozważyć, jeśli ból barku utrzymuje się lub regularnie powraca, zaczyna ograniczać zakres ruchu, powoduje osłabienie ręki albo utrudnia pracę, trening czy codzienne czynności.

Jeśli dolegliwości pojawiły się nagle po urazie i towarzyszy im znaczna utrata siły lub możliwości poruszania ręką, wskazana jest również ocena lekarska.

Fizjoterapia stożka rotatorów powinna być procesem dopasowanym do aktualnych możliwości pacjenta – zarówno podczas leczenia zachowawczego, jak i po zabiegu operacyjnym. Jej celem jest stopniowe odzyskanie ruchomości, siły i możliwości bezpiecznego korzystania z barku w aktywnościach, które są dla pacjenta ważne.

Jeśli ból lub ograniczona ruchomość barku utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie, zapraszamy na konsultację fizjoterapeutyczną do JJ Clinic.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ze specjalistą.